Geletterde

Samenleving

Leesbevordering

3 maatschappelijke opgaven - Geletterde samenleving

Bevorderen van leesbevordering en leesplezier

Het team Onderwijs van de Bibliotheek Venlo werkt in samenwerking met jeugdgezondheidszorg, kinderopvang en onderwijspartners aan de voorwaarden voor een rijke leescultuur. Venlo is een gemeente waar bijna 23%* van de inwoners moeite heeft met Nederlands lezen en schrijven. Het bevorderen van de leesvaardigheid en daarmee het voorkomen van taalachterstanden is van groot belang. Wat we willen bereiken is dat kinderen en jongeren in Venlo graag lezen en blijven lezen, zodat het leesniveau verbetert en de (digitale) geletterdheid toeneemt.

Team Onderwijs
Team Onderwijs QR code De 12 medewerkers van het team Onderwijs richten zich op de helpende volwassene in het voorschoolse aanbod, het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo. Onze droom is dat alle kinderen en jongeren van 0 tot 25 jaar in onze gemeente toegang hebben tot een rijk leesaanbod.


Biebwolk - Boek
*Bron: GeletterdheidInZicht.nl


Doorgaande leeslijn

Doorgaande leeslijn

Uit onderzoek blijkt dat 24 procent van de 15-jarigen in Nederland het minimale niveau niet haalt bij lezen. Bibliotheken proberen die tendens met een doorlopende leeslijn te doorbreken. Dat begint met voorlezen vanaf het prille begin. Geja Olijnsma: ‘Een kind dat dagelijks even wordt voorgelezen kan zich beter concentreren, leert luisteren, ontspant beter, krijgt een grotere Special Opgroeien QR code woordenschat, ontwikkelt een beter taalgevoel en inlevingsvermogen en presteert beter op school.’

→ Lees hier het hele interview (december 2022, De Limburger special Opgroeien in Limburg)


INTERVIEW Guus Colbers

Guus Colbers is als lees-mediaconsulent zowel werkzaam voor het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs. Als deskundige in leesbevordering ondersteunt hij leerkrachten en docenten met adviezen rondom taal-, lees- en mediaontwikkeling.

Paspoort
Naam: Guus Colbers
Leeftijd: 26
Woonplaats: Sevenum
Is: Lees-mediaconsulent bij de Bibliotheek Venlo
Hiervoor: Docentenopleiding geschiedenis HAN
Gek op: Puzzelen, raadsels, quizzen (en een fanatiek lezer)
Uitdaging: Jeugd aan het lezen krijgen
Geletterde Samenleving Interview Guus Colbers
Guus Colbers en collega lees-mediaconsulent Tessa Geurts

Lezen maakt lezers
Het team Onderwijs van de Bibliotheek Venlo bestaat uit 12 lees-mediaconsulenten die werken aan een rijke leescultuur voor kinderen en jongeren van 0 tot 25 jaar. Guus Colbers maakt sinds 2021 deel uit van dit team en richt zich op het stimuleren en bevorderen van lezen bij kinderen in het basis- en het voortgezet onderwijs. Daarbij ligt de focus niet direct op de leerlingen zelf maar op de volwassenen om de leerlingen heen.

Adviseren
Guus: ‘De rol van lees-mediaconsulenten is vooral adviserend. We komen regelmatig in de klassen, maar niet om voor te lezen of als een extra leerkracht. De hoofdgedachte is dat we met onze adviezen bijdragen aan goed leesonderwijs.’ Een belangrijk deel van zijn fysieke tijd op basisscholen is Guus dan ook te vinden in de biebruimte. Alle basisscholen in Venlo hebben een fysieke bieb waarvoor de Bibliotheek Venlo de collectie verzorgt. ‘Hier ontmoet ik zowel leerlingen als leerkrachten. Ik kijk per school waar de behoefte ligt en welke vragen leerkrachten hebben. Dat kan ook betekenen dat ik leerlingen die dit moeilijk vinden, of die niet graag lezen, help om een boek te kiezen. Binnen het reguliere onderwijs is het door tijdgebrek niet altijd mogelijk om leerlingen hierbij individueel te begeleiden. En zo draag ik bij aan kennis over de collectie waar de leerkracht vervolgens weer mee verder kan. Op iedere school is bovendien minimaal één leerkracht door ons opgeleid tot leescoördinator en samen werken we aan de doelen van het Leesplan* voor een school.’

Rode draad
In het voortgezet onderwijs vormt het taalbeleidsplan de basis voor het leesonderwijs. Guus heeft hier vooral contact met de taalcoördinatoren. ‘De urgentie van goed leesonderwijs wordt ook in het voortgezet onderwijs gevoeld,’ benadrukt Guus.

* Het Leesplan komt voor uit de Leesmonitor. Aan de hand van digitale vragenlijsten voor zowel leerlingen als leerkrachten en docenten wordt informatie verzameld rondom leesgedrag, informatievaardigheden, leesmotivatie enzovoort. Het Leesplan dat hieruit volgt geeft per school visie, doelen en jaarprogramma op het gebied van lezen weer. Het is daarmee een heel concreet plan waarmee leerkrachten aan de slag gaan.


Ik zeg altijd tegen leerlingen die de bieb bezoeken; Er staan hier 50.000 boeken. Daar is er zeker ook eentje voor jou bij. De Bibliotheek op school: Vaste samenstelling is: de Bibliotheek op school

Wel is het anders werken dan in het basisonderwijs. Docenten zijn in teams georganiseerd en zien hun klassen vaak maar enkele uren per week. Dat maakt het voor mij moeilijker om docenten en leerlingen te bereiken, en voor de docenten zelf moeilijker om doeltreffend te handelen.

En er moet natuurlijk nog veel meer gebeuren. Goed leesonderwijs - bij alle vakken dus niet alleen bij Nederlands - is van belang. In aanvulling op nog veel meer kennis en vaardigheden die scholieren nodig hebben en evenzoveel vakken die daaraan verbonden zijn.’ Het betekent voor Guus en zijn collega’s vooral maatwerk leveren en per school en team kijken waar de behoefte ligt. ‘Leraren stimuleren om in hun klas te praten over boeken en teksten te bespreken is dan de rode draad. Leesplezier creëer je door er zelf actief mee bezig te zijn en zo samen een rijke leescultuur op te bouwen.’

Kennisdeling
De lees-mediaconsulenten werken in expertiseteams aan het vergoten van kennis en vaardigheden. Ze inspireren elkaar en delen ervaringen, nemen deel aan workshops en hebben contact met collega’s van andere bibliotheken. ‘We zetten bijvoorbeeld een onderwerp zoals rijke teksten centraal. Dit zijn teksten die een bepaald aantal laagfrequente woorden bevatten, een goede zinsopbouw kennen waarin volzinnen en verbindingswoorden worden toegepast, die een heldere opbouw laten zien en waarin verbanden worden gelegd. Gezamenlijk vergroten we onze kennis hierover en verbinden we hier collecties aan die we op onze scholen kunnen inzetten. Ook bezoeken we regelmatig individueel of met een collega externe bijeenkomsten die weer kennis en inspiratie voor het hele team opleveren. Zo ben ik pas nog samen met een collega naar het Young Adult Festival in Nijmegen geweest en heb ik aan een kennissessie met een aantal uitgeverijen deelgenomen, met als onderwerp boeken die jongeren aanspreken.’ Voor het team Onderwijs staat de structurele kennisdeling en daarmee kennisvermeerdering ook in 2023 hoog op de agenda. Guus hoopt bovendien dat deuren die nu nog dicht blijven opengaan. ‘Voor mij en voor mijn collega’s is leesplezier vanzelfsprekend. Maar we weten ook dat dit niet voor alle leerkrachten en docenten het geval is. En zij zijn de helpende volwassenen waarop we ons concentreren. Ik snap de zorg dat een docent denkt dat het er weer iets bijkomt. Maar we geven ze niet extra werk, ze zijn erbij gebaat. En ze kunnen altijd bij ons aankloppen, wij denken graag mee.’

Stel dat iedere docent minimaal één jeugdboek leest, dan zouden leerlingen in het voortgezet onderwijs het hele jaar boekentips kunnen krijgen

Geletterde Samenleving Interview Guus Colbers


De Bibliotheek op school

Op alle basisscholen in de gemeente Venlo vindt de samenwerking rondom leesbevordering plaats via de Bibliotheek op school (dBos). In combinatie met een fysieke bibliotheek op de scholen zelf, bieden de lees-mediaconsulenten advies rondom leesmotivatie en leesplezier. Van passende boekencollecties en activiteiten die het lezen stimuleren, tot het afnemen van de jaarlijkse leesmonitor en de vertaling van de resultaten hiervan in een Leesplan. In het voorschoolse aanbod vormt het BoekStartprogramma de basis voor de samenwerking met het consultatiebureau en de pedagogisch medewerkers in de kinderopvang. In het voortgezet onderwijs is het programma van de Bibliotheek op school eveneens leidend en ligt de focus op docenten in de onderbouw van het vmbo.

GeletterdeSamenleving_deBibliotheek_op_School


INTERVIEW Lichelle Smedts

Naast ouders hebben leerkrachten een belangrijke rol als leesvoorbeelden. Door samen te werken met de pabo kunnen leerkrachten in spe al vanaf hun eerste studiejaar worden meegenomen in deze rol. Met een gratis bibliotheekpas hebben ze toegang tot rijke leesinformatie en de lees-mediaconsulenten zorgen voor advies en ondersteuning.

Paspoort
Naam: Lichelle Smedts
Leeftijd: 34
Woonplaats: Wanssum
Is: Sinds 2,5 jaar taaldocente en opleidingscoach bij Fontys Hogeschool Kind en Educatie, pabo Venlo
Loopt warm voor: Creatieve kant van taal, poëzie, natuur, tuinieren, grasduinen in kringloopwinkels, muziek
GeletterdeSamenleving Interview LichelleSmedts

Samen zorgen voor leesvoorbeelden
Het schooljaar 2022-2023 is als een pilotjaar gebruikt om de samenwerking tussen de Bibliotheek Venlo en Fontys Hogeschool Kind en Educatie te intensiveren. Zo hebben alle studenten een gratis jaarabonnement van de bieb gekregen en kunnen ook docenten via een gratis abonnement materialen lenen voor de opleiding. Voor de propedeusestudenten staat ieder kwartaal een leenmoment gepland, waarbij ze met een concrete opdracht naar de Stadsbibliotheek komen. Onze lees-mediaconsulenten inspireren en adviseren hierbij. Lichelle Smedts ziet de samenwerking tussen bibliotheek en pabo als een verrijking voor de opleiding van nieuwe leerkrachten. De taaldocente vertelt met passie over taal en hoe zij haar studenten enthousiasmeert een leesvoorbeeld te zijn.

Expertise
‘Aan het begin van het studiejaar vraag ik de nieuwe lichting om een leesbiografie te maken, en dan zijn er altijd studenten die zich realiseren hoe weinig ze eigenlijk lezen. Het is een maatschappelijke trend dat er weinig gelezen wordt, ook bij mensen die het onderwijs in willen. Voor zover mij dat lukt wil ik dit voor onze studenten ombuigen.’ De verbinding met de bibliotheek is hierbij voor Lichelle vanzelfsprekend. ‘We hebben wel een mediatheek bij Fontys, maar de bibliotheek heeft dat prachtige, hele grote aanbod waarvan ik onze studenten bewust wil maken. En bij de bieb zit de expertise, hier is de kennis van de actuele jeugdliteratuur. Dus heb ik met de bibliotheek in Venlo bekeken hoe we onze samenwerking verder kunnen invullen.’

Voorbeelden
Lichelle schetst aan de hand van haar eigen ervaringen hoe belangrijk het is dat kinderen zien en ervaren dat er in hun omgeving wordt gelezen. ‘Mijn nieuwsgierigheid naar taal werd in ons gezin vooral gevoed met teksten van liedjes, met het verzinnen van nieuwe woorden en met taalgrapjes. Op mijn basisschool in Kessel werd ik pas echt gevoed met boeken en verhalen, daar werd ik getriggerd om te lezen.’ Leerkrachten speelden hierbij voor de jonge Lichelle een belangrijke rol. Zo heeft ze goede herinneringen aan meester Johan in groep 3. ‘Hij liet ons niet alleen lezen, maar ook tekeningen maken over de verhalen, hij koppelde dus al extra vaardigheden aan het lezen. En ik ben ook nooit de stagiaire vergeten die ons voorlas uit Marietje Appelgat en haar vieze vrienden. Dat heeft zo’n indruk op mij gemaakt, de echtheid van het plezier dat je uit verhalen kunt halen.’

Een tijdje geleden was kinderboekenschrijver Pieter Koolwijk bij ons op bezoek. Dat is echt een fantastische verteller, studenten waren super enthousiast , hij wist ze allemaal te boeien

Motivatie
De taaldocente is ervan overtuigd dat ook studenten die met een dunne leesbiografie starten, gemotiveerd zijn om hier verandering in te brengen. ‘Studenten die voor deze opleiding hebben gekozen willen iets bereiken met hun toekomstige leerlingen, ze willen de kinderen echt iets kunnen bieden. Een student gaf bijvoorbeeld aan dat hij in zijn jeugd boeken uit de serie Kippenvel had gelezen, maar geen idee had wat hij vervolgens kon lezen. Er was ook niemand die hem verder op weg hielp, dus heeft hij daarna nauwelijks nog gelezen. Hij wil straks zelf als leerkracht wel die hulp kunnen bieden en boektitels aan interesses verbinden, of kunnen beoordelen wanneer een boek passend is. Jeugdliteratuur lezen is dan een eerste stap, en zo krijg je de volgende stap naar volwassenliteratuur en wordt de cirkel van invloed uitgebreid.’

Warm hart
Ook tijdens de stages bij opleidingsscholen ervaren studenten het belang van taal en leren mentoren en stagiairs met en van elkaar. Lichelle: ‘Onderwijsmensen dragen lezen een warm hart toe. Daarvan ben ik overtuigd. Maar een uitgebreide voorbereiding op lessen vraagt tijd. Wil een leerkracht bijvoorbeeld in een groep aan de slag met rijke teksten, dan kunnen onze studenten een rol spelen door voorbeelden van dit soort teksten te zoeken. De samenwerking met de bieb komt dan weer van pas omdat ze tijdens een leenmoment advies en uitleg krijgen over rijke leesteksten en hoe ze deze kunnen gebruiken. Zo ontstaat er een onderzoekende houding die met leesbevordering wordt gestimuleerd.’

Vakoverstijgend
Op de pabo in Venlo is er veel aandacht voor taal- en leesontwikkelend opleiden. Niet alleen de taaldocenten spelen hierin een rol, maar alle vakdocenten worden betrokken bij het verhogen van de kennis over taalgericht vakonderwijs. Lichelle: ‘We zijn ons ervan bewust dat de taalvaardigheid van een leerling een grote invloed heeft op zijn schoolcarrière. Het vergroten van de leesmotivatie is een onmisbare stap naar het vergroten van de geletterdheid.’ Voor Lichelle is duidelijk dat met een goede samenwerking nog veel meer mooie dingen mogelijk zijn, zowel voor studenten als docenten van de opleiding. ‘Er zijn zoveel fantastische jeugdboeken die we kunnen toepassen in lessen en waarbij de bieb ons kan adviseren. Samen kunnen we ervoor zorgen dat lezen geen moetje is, maar juist iets heel moois.’

Primaironderwijs
Alle studenten van pabo Venlo hebben een gratis bibliotheekabonnement ontvangen


Teamleider onderwijs | Tess Holtermans over leesbevordering

Primaironderwijs

Tess Holtermans
teamleider Onderwijs

‘We werken aan leesbevordering en richten ons daarbij op het adviseren, ondersteunen en inspireren van de helpende volwassene. Hoe kunnen zij kinderen en jongeren zo goed mogelijk ondersteunen bij het kiezen van boeken, het lezen van boeken en het praten over boeken. Wat we zo bereiken, en wat onderzoeken ook aangeven, is dat deze drieslag bijdraagt aan effectief leesonderwijs.

Als leesdeskundigen zoeken we op verschillende niveaus – van bestuurder tot leerkracht en van pedagogisch medewerker tot ouder – de samenwerking op zodat we onze rol goed en zichtbaar kunnen invullen en samen aan effectief leesonderwijs werken. Want iedereen is even belangrijk in het creëren van een inspirerende leesomgeving. De ouder is net zo belangrijk als de leerkracht, de leerkracht net zo belangrijk als de lees-mediaconsulent en dat geldt voor alle volwassenen om het kind heen. We moeten het echt samen doen. Als leesdeskundigen hebben we hiervoor supergoede instrumenten in de vorm van het BoekStartprogramma en het dBos programma. Dat zijn kwaliteitsprogramma’s om leesbevordering op alle fronten goed weg te kunnen zetten. En daar zullen wij ons als team Onderwijs ook op blijven richten. Hierbij hebben we ook oog voor gemeentelijke initiatieven zoals Kansrijke Start en het programma Gelijke Kansen door duurzame samenwerking.’



Lezen werkt! Doorgaande leeslijn tot en met het mbo


De Limburger 17-08-22

Doorgaande leeslijn tot en met het mbo: Lezen Werkt!
Studenten van Gilde Opleidingen in Venlo konden vanaf dit schooljaar op drie locaties in hun eigen schoolbibliotheek terecht voor collecties boeken en materialen die aansluiten bij hun belevingswereld. De bieblocaties maken deel uit van het project Lezen Werkt! van Gilde Opleidingen en de Bibliotheek Venlo.


Bestuurders Peter Thuis en Geja Olijnsma tekenen de samenwerkingsovereenkomst


#leesoffensiefvenlo

Met het project Lezen Werkt! richten we ons op het leesplezier van studenten. Bovendien inspireren en informeren we de mbo-studenten Pedagogisch Werk en Onderwijsassistent over BoekStart en over de Bibliotheek op school. Zo werken we samen aan een doorgaande leeslijn in Venlo.


BoekStart

Ouders worden met het landelijke programma BoekStart zowel in de bibliotheek, op het consultatiebureau als bij de kinderopvang voorgelicht over het belang van lezen. Ze worden aangemoedigd om hun kinderen zo jong mogelijk in aanraking te brengen met boeken en om samen met boeken bezig te zijn. Hiermee ontstaat een leescultuur in het gezin en wordt de vanzelfsprekende aanwezigheid van boeken in jonge gezinnen bevorderd. De inzet van BoekStart is preventief, namelijk voorkomen dat kinderen met een taalachterstand op school komen. Tot 18 jaar zijn kinderen en jongeren gratis lid van de bieb. En dat begint met de BoekStartkoffer.


Diverse foto's

Terug naar startpagina

Vorig artikel

Participatie in de informatiesamenleving

Volgend artikel