Participatie in de

informatie samenleving

Digitale inclusie

3 maatschappelijke opgaven - Participatie in informatiesamenleving

Digitaal vaardig, digitaal burgerschap, meedoen, meetellen.

Als je niet in staat bent om digitale middelen te gebruiken, kun je niet of minder goed meedoen in de samenleving. De communicatie met de overheid en allerlei vormen van dienstverlening speelt zich steeds meer online af. Dit alsmaar groeiende digitale landschap maakt het vinden en duiden van relevante en betrouwbare informatie steeds lastiger.


Team publieke dienstverlening
Team publieke dienstverlening QR code Bibliotheekmedewerkers zijn altijd al wegwijzers in de informatiewereld geweest. Beperkte deze wereld zich lange tijd tot de collectie boeken, nu zijn we ook onmisbaar als wegwijzer voor de toegang tot en het kunnen begrijpen van digitale informatie. Voor de meeste bezoekers van onze vestigingen zijn de medewerkers van dit team dan ook de bekende gezichten. Het zijn de mensen ‘op de vloer’ die zoveel mogelijk persoonlijk in contact staan met bezoekers.


Biebwolk - pc


INTERVIEW Anke Jacobs

De opgave om alle Nederlanders gelijke kansen te bieden in onze informatiesamenleving is groot en complex. Net als bij leesbevordering is ook hier de samenwerking tussen tal van partijen van belang. De community librarians spelen hierbij een belangrijke rol.

Paspoort
Naam: Anke Jacobs
Leeftijd: 24
Woonplaats: Venlo
Is: Community librarian digitale inclusie
Opleiding: Taal en Cultuurstudies, Neerlandistiek (Utrecht)
Droom: Dat mensen in de bieb kunnen binnenlopen en zich hier op zoveel mogelijk gebieden kunnen ontwikkelen, van taal tot creatieve groei
IDO


Computercursussen zijn ook sociale bijeenkomsten geworden. Het is zo een mooie combinatie van kennis delen én ontmoeten


Informatiespecialisten zorgen ervoor dat jong en oud digitaal mee kan doen

Landelijke mediacampagnes wijzen mensen de weg naar bibliotheken als digitale kennis- en informatiepunten. In 2022 richtte een eerste provinciale campagne zich speciaal op inwoners van Limburg en Brabant met de boodschap Wij helpen je verder in de Bibliotheek. Inwoners van Venlo kunnen met hun vragen rondom websites van de overheid al een aantal jaren terecht bij het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Eerst nog alleen in de Stadsbibliotheek, in 2022 kwamen hier ook vaste spreekuren in de kernen bij. Zij ontmoeten hier onder andere Anke Jacobs, die als community librarian ook verantwoordelijk is voor de verdere ontwikkeling van cursussen en activiteiten om digitale inclusie mogelijk te maken.

Reparatie aanvragen
Voor Anke waren eerdere ervaringen bij de service-balie van een woningcorporatie de inspiratie voor haar huidige baan. ‘Ik merkte al gauw dat veel vragen puur te maken hadden met het gebruik van de computer. Huurders wisten niet hoe ze digitaal reparatie-aanvragen moesten indienen of snapten het maar half. Daar ging zoveel tijd in zitten, dat was frustrerend voor de medewerkers van de servicebalie maar vooral voor die huurders zelf. Een eerste stap zijn dan de cursussen waarmee je de basis van de computer leert. Voor mij was toen direct de link naar de bieb gelegd.’

Informatiespecialisten
In de coronatijd werd nog eens extra duidelijk hoe belangrijk het is om mee te kunnen doen in een digitale samenleving. Anke: ‘De rol van de bieb hierin moet goed duidelijk zijn. Community librarians zijn informatiespecialisten, geen juristen, zorgmedewerkers of energiecoaches om maar een paar voorbeelden te noemen. We leggen mensen uit hoe ze op websites informatie kunnen vinden en een account kunnen aanmaken, hoe een programma werkt en via welke stappen ze bijvoorbeeld hun energietoeslag of een gezondheidsverklaring kunnen aanvragen. We leggen uit wat een DigiD is, waar je het voor nodig hebt en hoe je het aanvraagt en activeert. Maar we gaan niet in op de vraag hoe hoog een eventuele teruggave kan worden of hoe zeker het is dat je voor een toeslag of zorgvraag in aanmerking komt. Daarvoor zoeken we de samenwerking met partners op, zoals de budgetcoaches van Incluzio. We kunnen mensen vervolgens zo persoonlijk mogelijk doorverwijzen voor dat inhoudelijke stuk.’

Maatwerk
Anke heeft het afgelopen jaar onder andere gebruikt om cursisten en IDO-bezoekers goed te leren kennen en hun vragen en wensen te inventariseren. ‘Aan de basiscursussen Klik & Tik en Digisterker doen met name senioren mee, vaak ook mensen die er alleen voor zijn komen te staan en waarvan de partner wel met een computer kon werken. Maar ik merkte dat er meer vragen waren. Zo hoorde ik meerdere keren de wens om met DigiD te oefenen. Ik heb hiervoor een mini-cursus op maat gemaakt met modules van de cursus Digisterker, en deze met een zestal deelnemers en met begeleiding van vrijwilligers getest. Dit kan ik nu als een vast onderdeel van mijn programmering gaan inzetten en heb ik in 2023 ook in mijn planning voor het oefenen met Excel en Word.’

Zelfstandige jongeren
Voor 2023 heeft Anke meerdere projecten op het programma staan. Zo richt ze zich samen met collega Mariëlle van Rijn op jongeren en jongvolwassenen hen zo goed mogelijk voor te bereiden op een zelfstandig leven. ‘Jongeren denken vaak dat ze het allemaal wel weten. Maar dan gaan ze zelf een woning huren en ontdekken ze dat een leven los van hun ouders heel wat vragen met zich meebrengt. Huur betalen, een inboedelverzekering regelen, een energiecontract afsluiten. Dat leren ze niet op school, daar moeten ze zelf achter komen. Of ze weten niet dat ze vanaf 18 jaar zorgtoeslag kunnen aanvragen.’ Dat je moet weten hoe het werkt geldt overigens voor alle leeftijden benadrukt Anke. ‘Mensen zijn vaak boos op de overheid, maar diezelfde overheid ook regelingen om hen financieel tegemoet te komen in de vorm van toeslagen en belastingteruggaves. Het is dus belangrijk om te weten hoe je daar gebruik van kunt maken.’

Preventief
Ten slotte noemt Anke als een belangrijke uitdaging de digitalisering in de zorg. ‘Denk hierbij aan afspraken in het ziekenhuis die je vaak alleen nog maar online kunt maken, of je eigen medisch dossier online inkijken. Een grote groep mensen kan dit niet. Hier kunnen we preventief op inspringen door bepaalde leermodules voor te bereiden en onze collega’s hierin te scholen. We zagen een harde overgang bij de banken en bij de belastingdienst. Loketten gingen in sneltreintempo dicht en de blauwe brief werd binnen no-time vervangen door een digitale variant. Door nu eerder in te springen en samen te werken met bijvoorbeeld huisartsenorganisatie Cohesie kunnen we voorkomen dat het gat te groot wordt om te dichten.’

In 2023 staat zorg en jongeren hoog op de prioriteitenlijst met bovendien veel aandacht voor de kernen en worden de community librarians ook hier vertrouwde gezichten

In aanvulling op het Informatiepunt Digitale Overheid is er sinds het najaar van 2022 ook een Informatie & Adviespunt in de Stadsbibliotheek. Een mooie samenwerking met Incluzio Sociale Basis. De budgetcoaches van het Informatie & Adviespunt bieden hulp bij het aanvragen van regelingen en voorzieningen die de gemeente Venlo ter beschikking stelt.


INTERVIEW Mariëlle van Rijn



Waar het bij digitaal burgerschap om gaat is dat mensen kunnen blijven meedoen in de maatschappij, maar ook kritisch zijn over de wijze waarop ze de technologie gebruiken

Paspoort
Mariëlle Van Rijn
Naam: Mariëlle van Rijn
Leeftijd: 58
Woonplaats: Maastricht
Is: Projectleider Digistarter en samen met Karin Winters eigenaar van Learning Rocks
Was: Leerkracht basisonderwijs, fysiotherapeut
Droom: Elk kind wordt een digibaas: de baas over de technologie!
Interview Mariëlle van Rijn
‘Undercover’ in digiland met de ‘onderkoffer’: De Digibaas koffer wordt getest door een aantal kinderen

Digitaal Burgerschap

Mariëlle van Rijn is projectleider Digistarter bij de Bibliotheek Venlo. Samen met de Bibliotheek Utrecht werkt ze aan de Digibaas. Onderdeel van dit project is onder andere een koffer met materialen die kinderen helpt om zich bewust te worden van de technologie om hen heen. Het is een pilot die alles te maken heeft met digitaal burgerschap. Zeggenschap
Mariëlle: ‘“Leven anno nu betekent leven in een genetwerkte samenleving. Vrijwel alles wat we doen en waar we ons bevinden wordt geregistreerd. Op ontelbare plekken met camera’s, als we online gegevens achterlaten enzovoort. De data die hieruit voortkomen bepalen vervolgens weer of en hoe we deelnemen aan onze samenleving. Neem als voorbeeld de coronaCheck app, waarin vaccinatiegegevens worden opgeslagen die vervolgens als een QR-code te lezen zijn. Die QR-code was in de coronatijd nodig om toegang te kunnen krijgen tot een museum of om te mogen vliegen. Waar het bij digitaal burgerschap om gaat is dat mensen kunnen blijven meedoen in de maatschappij, maar ook kritisch zijn over de wijze waarop ze de technologie gebruiken. Belangrijk is dat we begrijpen wat digitalisering mogelijk maakt en onze ogen niet sluiten voor eventuele negatieve gevolgen. Daarmee heb je de sleutel tot zeggenschap over zaken die uit de digitalisering voortkomen.’

Bewustwording
De pilot rondom de Digibaas Koffer richt zich op kinderen van 9 en 10 jaar, en dat is een hele bewuste keuze legt Mariëlle uit. ‘Op deze leeftijd krijgen kinderen vaak voor het eerst een mobiele telefoon en gaan ze steeds meer online aan de slag. In de koffer vinden ze materialen om mee te werken en waarmee ze aan het denken worden gezet. Onze insteek is dat de kinderen deze koffer op school krijgen via de Bibliotheek op school en vervolgens mee naar huis nemen. De inhoud is een startpunt om hen bewust te maken van de technologie in onze samenleving. Ze gaan bijvoorbeeld op zoek naar sensoren, dat zijn de ‘ogen, neuzen en oren’ van apparaten. Zich ervan bewust zijn dat deze sensoren overal zijn is de eerste stap. De tweede stap is begrijpen wat deze sensoren doen. Vervolgens worden de kinderen gestimuleerd om naar de bieb te gaan en daar een keuze te maken uit activiteiten die eveneens het digitaal burgerschap versterken, zoals binnen ons programma Kidz Science. De koffer is nog in ontwikkeling en de pilot moet zich eerst bewijzen. Maar fantastisch als dit project slaagt als een mooie basis voor digitaal burgerschap.’

Interview Mariëlle van Rijn


Jong en oud(er) | Samen Digitaal Sterker

Bij de programmering van activiteiten hebben we veel aandacht voor onze informatiesamenleving en het creëren van mogelijkheden om hier je weg in te vinden. Dat doen we bijvoorbeeld met de programmalijn Kidz Science en vanaf 2023 met het DigiCafé.

Kidz Science
Voor de kinderen en jongeren zijn 21e-eeuwse vaardigheden zoals kritisch denken, creatief denken, problemen oplossen, ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden, computational thinking en mediawijsheid van belang. Met Kidz Science leren we schoolkinderen de eerste beginselen van programmeren en produceren met media.

Participatie SamenSterker

DigiCafé
In aanvulling op het Informatiepunt Digitale Overheid en ons cursusprogramma Klik & Tik bieden we met het DigiCafé een fijne ontmoetingsplek en vraagbaak over het werken met laptop, tablet en telefoon. Apps downloaden, beeldbellen, boeken downloaden, internetbankieren; het is allemaal niet meer uit ons leven weg te denken. Toch is lang niet iedereen er handig in. Vrijwilligers helpen bezoekers én bezoekers helpen elkaar.

Participatie SamenSterker


Teamleider digitalisering | Iris van den Akker over PLEK 3

Iris van den Akker

‘Ik heb me als nieuweling mogen onderdompelen in de inspirerende wereld van bibliotheken. Het is mij op allerlei manieren duidelijk geworden dat de Bibliotheek Venlo zich inzet voor haar inwoners en actief haar dromen najaagt. Een van deze dromen was het realiseren van een plek waar kinderen zich na schooltijd verder kunnen ontwikkelen en toegang hebben tot rijke (lees)informatie. Hiervoor is in 2019 PLEK 3 ontwikkeld. Met deze derde leeromgeving krijgt onze rol als ‘Huis van informatie en persoonlijke ontwikkeling’ nog meer inhoud. Kinderen krijgen, na schooltijd en aanvullend op het regulier onderwijs en de Bibliotheek op school, een contextrijke leeromgeving aangeboden. Ze worden begeleid bij en gestimuleerd tot taal- en talentontwikkeling vanuit een onderzoekende en ontdekkende houding. Op deze wijze groeien zij vanuit een 21e-eeuwse skills-houding en kunnen ze hun toekomstige rol in de maatschappij beter en gerichter invullen.

Het is prachtig om de groei te zien die de kinderen maken. Nu, inmiddels drie jaar verder is het succes van PLEK 3 ook gebleken uit zowel kwalitatief als kwantitatief uitgevoerd onderzoek. Door PLEK 3 scoren kinderen hoger op kritisch denken, nieuwsgierigheid en probleemoplossend vermogen. Ook beginnen ze zelfverzekerder aan de middelbare school. Dat zijn natuurlijk geweldige resultaten en daar zetten we ons maar al te graag voor in!’

Participatie SamenSterker


Diverse foto's

Geletterde Samenleving Leesbevordering

Vorig artikel

Een leven lang ontwikkelen

Volgend artikel